Gevelsteen De Witte Oliphant

 

In de gevel van ons schoolgebouw aan de Nieuwe Batavierstraat no. 2 is een gevelsteen ingemetseld. Op deze gevelsteen staat een naar rechts lopende olifant met op de achtergrond twee palmbomen. De voorstelling wordt in verband gebracht worden met een oud gezegde: 'Niets wordt groot zonder genoeg tijd'.

De steen is uit de tweede helft van de 17de eeuw en is afkomstig van de Batavierstraat no. 16.  Er zijn in de buurt van de school meerdere gevelstenen ingemetseld. Deze zijn afkomstig uit de in de jaren ’30 gesloopte panden in onze buurt. In het najaar van 2001 werd de gevelsteen hersteld en gepolychromeerd.

 

Onze basisschool is vernoemd naar deze gevelsteen.

 

Het monument

 

In 2018, meer dan 70 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog, is er een monument onthuld waarmee de leerlingen en onderwijzers van onze school worden herdacht die tijdens de Tweede Werledoorlog zijn gedeporteerd en omgebracht. Met behulp van dit monument kunnen wij een bijna vergeten en verborgen geschiedenis weer vertellen aan de leerlingen die nu op onze school zitten.

 

Voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog bestond onze school uit drie aparte scholen. In 1941 nam de bezetter een maatregel om alle joodse leerlingen te isoleren. Ze mochten niet meer in contact komen met niet-joodse leerlingen en alleen les krijgen van joodse onderwijzers. Deze onderwijzers waren een jaar eerder allemaal ontslagen en moesten in allerijl weer worden aangenomen. Er waren echter veel te weinig onderwijzers, dus werden joodse ambtenaren die ook ontslagen waren, omgeschoold om voor de klas te kunnen staan. Er werden 16 lagere scholen in Amsterdam aangewezen als Joodse school en zij werden genummerd, geen namen. In onze schoolgebouwen kwamen joodse school nr 1, nr 2 en in een deel van onze school werden alle niet-joodse leerlingen geplaatst. De speelplaats werd in tweeën gedeeld en gescheiden door een muur.  De kinderen konden elkaar wel horen spelen. 

 

Toen de joodse scholen waren aangewezen zaten er bij aanvang, in september 1941, 544 leerlingen bij ons op school, verdeeld over Joodse school nr 1 en 2. Na elke razzia zaten er minder kinderen in de klas. De twee scholen werden in december 1942 samengevoegd, vanwege het leerlingen- én onderwijzerstekort. Na de grote razzia van 26 mei 1943, die deze buurt zwaar trof, waren er nog 5 leerlingen over en 2 leerkrachten. De school is toen opgeheven.

 

Bovenstaande dreigde een vergeten geschiedenis te worden. Ruim 70 jaar lang is er geen aandacht aan besteed, geen gedenkteken, geen herdenking. Het is van groot belang om aandacht te blijven schenken aan dit joods én humanistisch drama. Wij van De Witte Olifant zijn dan ook blij dat er nu een monument hangt in en buiten onze school. Elk jaar zullen wij de namen van de kinderen en onderwijzers noemen, zodat ze niet vergeten zullen worden.

In onze school hangt een gedicht van Ida Vos. Het heet 'Naar buiten':

 

Ze wil nu buiten spelen

Gaan lopen in een bos,

Rennen door sneeuw en regen

Ze laten haar niet los

 

Ze is er wel, 

Ze is er niet,

Ze mag er niet meer zijn

 

De letters in haar sprookjesboek

Staan niet meer op één lijn


Moge hun zielen opgenomen zijn in de bundel van het eeuwige leven.

En moge onze kinderen in vrede en vrijheid naar school blijven gaan.